భారతదేశమంతటినీ ఏకం చేసి పరిపాలించిన నిజమైన చక్రవర్తి చంద్రగుప్త మౌర్యుడు. ఆయన తన తల్లి 'ముర' పేరు మీదుగా మౌర్య సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. చంద్రగుప్తున్ని గ్రీకు లేదా లాటిన్ లో Sandrokottos (శాండ్రోకుప్టసు) అని పిలిచేవారు.
చంద్రగుప్త మౌర్యుడు క్రీ.పూ. 322 నుండి క్రీ.పూ. 298 వరకు ప్రాచీన భారతదేశాన్ని పరిపాలించాడు. ఆయన నిర్మించిన సామ్రాజ్యం భారత ఉపఖండంలో అతిపెద్ద సామ్రాజ్యాలలో ఒకటి.
జైన మత గ్రంథాల ఆధారంగా ఆయన అన్నింటినీ వదిలి/త్యజించి జైన సన్యాసి అయ్యాడు. చంద్రగుప్తడు జైన మతాన్ని స్వీకరించిన తరువాత మొదటగా తన సంపదను, శక్తిని త్యజించి జైన సన్యాసి అయిన ఆచార్య భద్రాబాహుతో కలిసి వెళ్లి ఉపవాసం ద్వారా మరణాన్ని పొందాడని జైనమత గ్రంథాలు పేర్కొన్నాయి.
నందవంశానికి చెందిన మహాపద్మనందునికి ముర అనే శూద్ర స్త్రీ వలన చంద్రగుప్తడు జన్మించాడంటారు. ముర పుత్రుడు కావటంవలన మౌర్య అనే పేరువచ్చింది. క్రీ.పూర్యం 350 సం.లో పాటలీపుత్రంలో జన్మించాడు. ఇతను తన తల్లి పేరుమీదుగా మౌర్య సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. ఇతని రాజధాని నగరం పాటలీపుత్రం (బీహార్ లోని నేటి పాట్నా). ఈ చక్రవర్తి పుట్టుక గురించి పండితులలో విభిన్న అభిప్రాయాలున్నాయు.
చంద్రగుప్తుని పూర్వీకుల గురించి కొద్దిగా కూడా కచ్చితమైన సమాచారం లేదు. చంద్రగుప్తుడ సాహిత్యం ప్రకారం చంద్రగుప్తుడు నెమళ్ళను పెంచేవారి చేతిలో పెంచబడ్డాడు కాబట్టి మౌర్య వంశానికి ఆ పేరు వచ్చి ఉండవచ్చునని భావిస్తున్నారు. బౌద్ధ సంప్రదాయము, జైన సంప్రదాయములు రెండూ ఈ నెమలి (మయూర) శబ్దానికీ, మౌర్య శబ్దానికి సంబంధం ఉన్నట్లు నిరూపిస్తున్నాయి.
బౌద్ధమత సంప్రదాయ గ్రంథాల వంటి ఇతర గ్రంథాలు చంద్రగుప్తుడిని గొప్ప క్షత్రియ మూలం కలవాడని వివరిస్తుంది. గౌతమ బుద్ధుని శాక్య వంశానికి చెందిన ఒక శాఖ అయిన మోరియా వంశానికి చెందిన వంశీకుడిగా అతన్ని వర్ణించారు.
కోసల రాజు విదుదాభా దాడి తరువాత మోరియా వారి పూర్వీకుల రాజ్యాన్ని విడిచి వెళ్ళి నెమళ్లకు ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రాంతంలో స్థిరపడ్డాడు. నెమళ్ళు (పాలి భాషలో "మోరా") నివసించిన ప్రాంతంలో నివసించినందున వారు "మోరియాలు" అని పిలువబడ్డారు. మహా-బోధి-వంసా మోరియా రాజధానిని మోరియా-నగరా అని, దిఘ-నికాయ ఈ ప్రాంతానికి పిప్పలి-వనా అని పేరు పెట్టారు.
జైన సంప్రదాయ గ్రంథం పారిషిష్టపార్వనులో చంద్రగుప్తుడి తల్లి, నెమళ్ళను పెంచడంలో ప్రసిద్ధి చెందిన ఒక సమాజ అధిపతి కుమార్తె అని పేర్కొనబడింది.
ముద్రా రాక్షసం ప్రకారం చంద్రగుప్తుడు, సరవత-సిద్ధి అనే నంద రాజు చిన్న భార్య 'ముర' కుమారుడని తెలుస్తుంది. ముర "వృషల" కుమార్తె. అతని పెద్దభార్య పేరు సునంద. ఈమెకు తొమ్మిది మంది కుమారులు. సరవత-సిద్ధి పెద్దభార్య కుమారులు తండ్రితో సహా అందరినీ హత్య చేశారు కానీ చంద్రగుప్తుడు తల్లితో సహా తప్పించుకుని పిప్పలి-వనా కు పారిపోయినట్లు తెలుస్తుంది.
చంద్రగుప్తుని చిన్నతనం గురించి ఇప్పటివరకు ఖచ్చితమైన సమాచారం లేదు.
భారతీయ సాంప్రదాయం ప్రకారం తక్షశిల విశ్వవిద్యాలయం లో ఆచార్యుడైన చాణక్యుడు అనే గురువుకు అలెగ్జాండర్ భారతదేశం మీద దండయాత్ర సమయంలో తూర్పు భారతదేశానికి చెందిన మగధ సామ్రాజ్యంలో దొరికాడని చెపుతారు.
ఒక కథ ప్రకారం చంద్రగుప్తుడు చిన్న పిల్లవాడిగా ఉన్నపుడు వారి ఆటలలో చంద్రగుప్తుడు రాజుగా వ్యవహరించేవాడు. ఈ కథల్లో నేరాలు చేసేవారికి శిక్షలు వేసి న్యాయం జరిపించేవాడు. చాణక్యుడు చంద్రగుప్తుని తెలివితేటలనూ ధర్మ సూక్ష్మతనూ చూసి ఆశ్చర్యపొందాడు. చంద్రగుప్తుడి తల్లితో అతడిని తక్షశిల విద్యాలయానికి పంపించమని కోరగా అందుకు ఆమె అంగీకరించడంతో అతడు అక్కడే విద్యనభ్యసించాడు. వీరు కూడా చంద్రగుప్తుని పూర్వీకులు రాజుగారి దాసీలకు పుట్టిన వారనీ, అతని తల్లి 'ముర' పేరు మీదగానే మౌర్య సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపన చేశాడని నమ్ముతున్నారు.
సింహళ బౌద్ధ సంప్రదాయగ్రంధాల ఆధారంగా మోరియా వంశానికి అధిపతి అయిన చంద్రగుప్తుడు తండ్రి, ఆయన తల్లి గర్భవతిగా ఉన్నప్పుడు యుద్ధంలో మరణించాడు. అతని తల్లి తన సోదరుల రక్షణలో పుప్పా-పురా నగరానికి పారిపోయింది. ఈ నగరాన్ని పాటలీపుత్రగా గుర్తించారు. దీనిని కుసుమ-పురా అని కూడా పిలుస్తారు (దీని అర్థం "పూల నగరం" అని కూడా అర్ధం). ఆయన భద్రత కోసం, చంద్రగుప్తుడి మామలు ఆయనను ఒక పశువులశాలకు తరలించారు. అక్కడ చంద్రగుప్తుడు ఒక పశువులకాపరిగా జీవించాడు. చంద్రగుప్తుడు పెరుగుతున్న సమయంలో పశువులకాపరి చంద్రగుప్తుడిని ఒక వేటగాడికి విక్రయించాడు. ఆ వేటగాడు చంద్రగుప్తుడిని పశువులను పోషించడానికి నియమించాడు.
నంద రాజవంశాన్ని పడగొట్టడంలో చంద్రగుప్తుని గురువు చాణక్య ఒక ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించాడని పురాతన భారతీయ గ్రంథాల ద్వారా తెలుస్తుంది. బౌద్ధ సంప్రదాయ గ్రంథాల ఆధారంగా చాణక్యుడు "తక్షశిల" కు చెందినవాడు. ఆయన అభ్యాసకుడుగా పాటలీపుత్రకు వచ్చాడు. పాటలీపుత్ర రాజు "ధన నంద" చాలా ఘోరంగా అవమానిస్తాడు. బదులుగా చాణుక్యుడు నంద రాజవంశాన్ని నాశనం చేస్తానని ప్రమాణం చేశాడు. తదనంతరం ఆయన చంద్రగుప్తుడిని చూడటం జరిగింది.
చంద్రగుప్తుడు తన స్నేహితులతో ఆడుకునే సమయంలో రాజుగా నటించేవాడు. ఈ ఆటలో భాగంగా చంద్రగుప్తుడు హాస్యభరితమైన రాజసభలను నిర్వహించి అక్కడ ఆయన తీర్పులు ఇచ్చేవాడు. ఈ హాస్యభరితమైన కోర్టులలో చాణక్యుడు, చంద్రగుప్తుడిని చూసి ఆయన నాయకత్వ లక్షణాలకు ముగ్ధుడయ్యాడు. తరువాత చంద్రగుప్తుని పెంపుడు-తండ్రైన వేటగాడికి 1,000 కార్షపానాలు (నాణేలు) చెల్లించి ఆయనను కొన్నాడు. తరువాత ఆయన చంద్రగుప్తుడిని తక్షశిలకు తీసుకువెళ్ళాడు. ఇది చంద్రగుప్తుని విద్యాభ్యాసానికి అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందింది. రాజు అవమానించినట్లు భావించిన చాణుక్యుడు నందరాజవంశాన్ని నాశనం చేస్తానని ప్రమాణం చేశాడని ముద్రా రాక్షసం లో పేర్కొనబడింది.
ఇంకో కథనం ప్రకారం
మహాపద్మనందుడికి తొమ్మిది మంది కుమారులు వీరిని నవ-నందులు అంటారు. ఆఖరివాడు “ధననంద”. చక్కటి అందగాడు మరియు ఎక్కువ బలశాలి. క్రీ.పూ.326 లో విశ్వవిజేతగా పేరుగాంచిన అలెగ్జాండర్ భారతదేశం మీదకు దండయాత్ర చేయాలనుకున్నప్పుడు ఆ సమయములో భారతదేశాన్ని పాలిస్తున్న నంద రాజు అయిన ధననందుడి పరాక్రమముని తెలుసుకోని భయపడి యుద్ధం చేయకుండానే వెనుతిరిగేడు అని చారిత్రక ఆధారాలు చెప్తున్నాయి. ధననందుని వలన అవమానించబడిన చాణక్యుడు ధననందుడిని నాశనము చేసేవరకు నిద్రపోనని శపధం చేసి ఆయన శిశ్యుడైన చంద్రగుప్తుని సహయముతో ధననందను యుద్ధములో ఓడించి నంద సామ్రజ్యమును అంతమొందించి చంద్రగుప్తునిచే మౌర్య రాజ్యమును స్థాపింపచేశాడు, ధననంద మంత్రి "రాక్షస" చాలా తెలివైనవాడు. ఈ కథనం ప్రకారం చంద్రగుప్త మౌర్యుడు నంద రాజుల వారసుడే అని తెలుస్తుంది. చాణక్యుడి కుటిలత్వంతో నంద రాజ్యము పేరుని మార్పుచేయించి మౌర్య సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపింపచేస్తాడు
బౌద్ధమత గ్రంథం మహావంశ భాష్యం ఆధారంగా తక్షశిలలో చంద్రగుప్తుడి విద్య పూర్తయిన తరువాత చంద్రగుప్తుడు, చాణక్యుడు కలిసి వివిధ ప్రాంతాల నుండి సైనికులను సేకరించడం ద్వారా సైన్యాన్ని పెంచారు. చాణక్యుడు, చంద్రగుప్తుడిని ఈ సైన్యానికి నాయకుడిగా చేసాడు. లోహం (ధాతు-వడ) ద్వారా పొందిన సంపదను ఉపయోగించి ఈ సైన్యాన్ని పెంచారని జైన గ్రంథం పారిష్ఠపర్వను పేర్కొంది. చంద్రగుప్తుడికి 6 లక్షల (6,00,000) వరకు సైనికులు ఉన్నారు.
మహావంశ భాష్యం ఆధారంగా చంద్రగుప్త సైన్యం సరిహద్దు ప్రాంతంలోని గ్రామాలను దోచుకుని తరువాత నంద రాజధాని వైపు వెళ్ళింది, కాని ఓడిపోయింది.
ఒక మహిళ పిల్లవాడిని ఆహారం మధ్యలో మాత్రమే తినడం, అంచులను వదిలివేయడం చూసిన తల్లి " సరిహద్దు ప్రాంతాలను స్వాధీనం చేసుకునే ముందు రాజధాని మీద దాడి చేయడానికి ప్రయత్నించిన చంద్రగుప్తుడిలా చేస్తున్నావని " పిల్లవాడిని మందలించడం విని తన తప్పును గ్రహించిన చంద్రగుప్తుడు నంద సామ్రాజ్యం సరిహద్దు వద్ద ఒక కొత్త పోరాటం ప్రారంభించాడు. హిమావత్కుట రాజు పర్వతకుడితో పొత్తు పెట్టుకున్నాడు. తరువాత చంద్రగుప్తుడు, చాణక్య సైన్యం క్రమంగా నంద భూభాగాలను స్వాధీనం చేసుకున్నారు.
నంద రాజధానికి వెళ్ళే ముందు క్రమంగా వివిధ సరిహద్దు భూభాగాలను జయించాడు. అయినప్పటికీ స్వాధీనం చేసుకున్న భూభాగాల మీద పాలనను పటిష్ఠం చేయకపోవడం పొరపాటు చేసాడు. దీని పాలకులు అధికారాన్ని తిరిగి పొంది అతని సైన్యం వెనుక భాగంలో దాడి చేసారు. తరువాత ఆయన స్వాధీనం చేసుకున్న భూభాగాల్లో దండులను ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా తన వ్యూహాన్ని మెరుగుపరిచాడు. చివరికి నంద రాజధాని పాటలీపుత్రను ముట్టడించి అక్కడ ఆయన ధనా నంద రాజును చంపాడు. నందరాజు ఓడిపోయినప్పటికీ ఆయన ఇద్దరు భార్యలు, కుమార్తెతో పాటలీపుత్రలో సజీవంగా ఉంచడానికి అనుమతించాడు. ఆయన కుమార్తె చంద్రగుప్తుడిని ప్రేమించి, ఆయనను వివాహం చేసుకుంది.
అలెగ్జాండరు క్రీస్తుపూర్వం 325 లో భారతదేశాన్ని విడిచిపెట్టాడు. కొత్తగా స్వాధీనం చేసుకున్న భూభాగాల నియంత్రణను గ్రీకు గవర్నర్లు, సామంతులకు విడిచిపెట్టాడు. అలెగ్జాండరు మరణాంతరం ఆసియాలో అలెగ్జాండరు పూర్వ సామ్రాజ్యాన్ని చాలావరకు ఇతని సైన్యాధ్యక్షుడు మొదటి సెల్యూకసు నికోటర్ స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. క్రీ.పూ 305 లో ఆయన చంద్రగుప్తుడినితో విభేదించాడు.
చాణక్యుని సహాయంతో చంద్రగుప్తుడు అనేకమంది మగధ రాజులను, చంద్రవంశం వారిని ఓడించాడు. సింధు నదికి పశ్చిమాన సెల్యూకసు భూభాగాలను స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత చంద్రగుప్త సామ్రాజ్యం ఉత్తర భారత ఉపఖండంలో బంగాళాఖాతం నుండి అరేబియా సముద్రం వరకు విస్తరించింది.
గ్రీకు గ్రంథాల ఆధారంగా సెల్యూకసు నికేటర్ వంటి గ్రీకు పాలకులు ఆయనతో యుద్ధానికి బదులుగా వివాహ కూటమిలోకి ప్రవేశించి వెనక్కితగ్గి పర్షియాలోకి వెళ్ళారు. గ్రీకు వర్గాల సమాచారం ఆధారంగా ఇద్దరు పాలకులు స్నేహపూర్వక సంబంధాలను కొనసాగిస్తూ బహుమతులను మార్పిడి చేసుకున్నారని తెలుస్తుంది. వారి ఒప్పందాన్ని అనుసరించి చంద్రగుప్తుడు వివిధ కామోద్దీపనలను సెలూకసుకు పంపారని శాస్త్రీయ వర్గాలు చెబుతున్నాయి.
భారతదేశంలో ఎక్కువ భాగాన్ని ఏకం చేసిన తరువాత చంద్రగుప్తుడు, చాణక్యుడి యొక్క ఆర్థిక, రాజకీయ సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. పాటలీపుత్ర (ప్రస్తుత పాట్నా) నుండి చంద్రగుప్తుడు బలమైన కేంద్ర పరిపాలనను స్థాపించాడు. చంద్రగుప్త మౌర్యుడు చాణక్య గ్రంథం "అర్థశాస్త్రం" లో వివరించిన గణాంకాలు, ఆర్థిక విధానాలను వర్తింపజేశారు.
చంద్రగుప్తుడు బహుశా రాజ్యాన్ని త్వజించి సన్యాసి అయి, భద్రాబాహుతో కలిసి కర్ణాటకకు చేరుకున్నాడు. తరువాత సల్లెఖన కర్మను అనుసరించి మరణించాడు, అనగా మరణం వరకు ఉపవాసం ఉండటం. ఈ విధంగా చంద్రగుప్తుడు 24 సంవత్సరాలు పరిపాలించాడు. అతని తరువాత మౌర్య సామ్రాజ్యాన్ని బిందుసరుడు, ది గ్రేట్ అశోకుడు మొదలగు వారసులు పరిపాలించారు.
0 comments
Post a Comment